اسد الله معطوفى
1239
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
زمينهاى آنها مصادره شد و تعدادى از آنها به سوى ايران و بعدها گرگان سرازير شدند » . 97 در پژوهش ميدانى و مصاحبههاى خود نگارنده با چند تن از هموطنان ارمنى منطقه هم همگى آنان اين نظر را تائيد كرده و در ادامه اظهار مىداشتند كه : « ارامنه به تبريز و اروميه آمدند و مدتى در محله چرنداب سكنى گزيدند . آنها بعدها بدنبال زمين و آب و هواى مناسب براى كشت توتون به سلماس و رشت و سپس در سال 1309 خورشيدى ( 1930 م ) به گرگان آمدند . اما در آخر همين سال مجددا گروهى ديگر از جمله خاندان كاراپت جيداريان ، واهان چولاكيان ، آوانس راهانيان و دميرژيان از باكو و از طريق درياى خزر با كشتى وارد بندر جز و بعد قرق و عدهاى هم از طرف شاهرود وارد منطقه يانقاق گوكلان نشين ( كلاله ) شدند . اراضى قرق بيشتر به مارديروس ارمنى تعلق داشت كه تركمانان به وى وردى خان مىگفتند و قرهديش خان اين اراضى را به او داد . موردى كه نظريه وجود ارامنه را از قبل در اين منطقه تائيد مىكند آنكه پيش از ورود اين عده از ارامنه ، ارمنيان ديگرى در منطقه استراباد آن زمان ( گرگان فعلى ) حضور داشتند مثل خانواده وارتان سوكاسيان كه بلافاصله از روستاى قشلاق ( شمال شرق قرق و شرق گوزن فارس ) به قرق آمده و به ديگران پيوستند . و ديگر خانواده دكتر هامبارسوم ماركاريان كه به مهاجران ارمنى براى موفقيت در كار كشاورزى كمك و مساعدت فراوانى كردند . از جمله سه حلقه چاه آب آشاميدنى حفر كرد و به هر خانواده ارمنى گاو و گاوآهنى واگذار نمود . به هر صورت قبل از موفقيت كامل اين گروه از ارامنه هموطن ، عدهاى ديگر مثل خاندان ميساك گوجمانيان ، نشان مانوكيان ، سرلزگيان ، آوانس سباريان ، چولاكيان و چند خانواده ديگر كه نخست به منطقه يانفاق رفته بودند ، اندكى بعد به روستاى گلستان فعلى در منطقه فاضلآباد و قرق آمده و به بقيه پيوستند . از اين تاريخ ارامنه در كشت انبوه توتون و توسعه آن زحمات زيادى كشيده و در اين باب در منطقه سرآمد كشاورزان شدند . ولى بتدريج بخاطر بعضى از معذوريتها مخصوصا نبودن مدارس ارمنى ، عدهاى از آنها به شهرهاى ديگر از جمله تهران مهاجرت كردند . اين مهاجرت بعد از انقلاب سال 1357 شدت بيشترى يافت . بطور كلى ارامنه در چند نوبت وارد استراباد ( گرگان ) شده بودند 1 - ارامنه مسيحى